Kaan
New member
Rusya’daki tabloyu karmaşıklaştıran önemli noktalardan biri de kadınların ekonomik ve eğitim göstergelerindeki güçlü konumlarına rağmen siyasi temsilin daha sınırlı olması.
Dünya Bankası verilerine göre 2025 yılında Rusya parlamentosundaki sandalyelerin yalnızca %16,4’ü kadınlara aitti. Buna karşılık kadınlar üst ve orta düzey yönetim pozisyonlarında yaklaşık %42 oranında temsil ediliyordu.
World Bank Gender Data Portal
Bu iki veri yan yana konulduğunda ilginç bir tablo çıkıyor:
Kadınların iş hayatındaki görünürlüğü, siyasi karar mekanizmalarındaki görünürlüklerinden çok daha yüksek.
Bu durum “Rusya tamamen ataerkildir” tezini tek başına kanıtlamaz; fakat erkeklerin siyasi güç alanlarında daha fazla temsil edildiğini gösteren önemli bir göstergedir.
Aynı zamanda kadınların ekonomik hayatta güçlü olması, ataerkilliğin her alanda aynı yoğunlukta yaşanmadığını da gösteriyor.
Belki de “Rusya ataerkil mi?” sorusundan ziyade şu soru daha açıklayıcı:
Rusya’da hangi alanlar daha geleneksel, hangi alanlar daha eşitlikçi?
Ekonomik hayat: görece karmaşık ve kadınların güçlü olduğu bir alan.
Ev içi emek: belirgin eşitsizliklerin bulunduğu alan.
Siyasi temsil: erkeklerin ağırlığının sürdüğü alan.
Eğitim: kadın ve erkeklerin oldukça yakın olduğu alan.
Aile içindeki ekonomik rol beklentisi: geleneksel erkeklik normlarının güçlü olduğu alan.
Bu şekilde bakıldığında çok daha gerçekçi bir tablo ortaya çıkıyor.
Geleneksel aile modeli tamamen ortadan kalkmış değil
Levada Center’ın 2022 araştırmasında katılımcıların üçte ikisi erkeklerin ve kadınların ev ve aileden eşit derecede sorumlu olması gerektiğini söylerken, yaklaşık dörtte biri erkeğin daha fazla sorumluluk taşıması gerektiğini düşünüyor. Kadının daha fazla sorumlu olması gerektiğini söyleyenlerin oranı ise yalnızca %7.
Levada
Bu veri oldukça önemli.
Çünkü toplumun büyük bölümünde “kadın evden sorumludur” fikri tek başına baskın görünmüyor.
Ancak çocuk sahibi olunduğunda geleneksel rol dağılımı yeniden güçleniyor. Aynı araştırmada %72’lik kesimin aileyi maddi olarak esas olarak babanın geçindirmesi gerektiğini düşünmesi bunun göstergesi.
Levada
Yani Rusya’daki model tamamen geleneksel değil; daha çok modernleşmiş ama geleneksel çekirdeğini koruyan bir aile modeli gibi görünüyor.
Kadın çalışıyor.
Kadın eğitim alıyor.
Kadın yönetici olabiliyor.
Kadın aile bütçesinde aktif rol üstlenebiliyor.
Ama çocuk doğduğunda “babanın para kazanması, annenin bakım vermesi” fikri yeniden güçleniyor.
Bence Rusya’daki ataerkilliğin en belirgin özelliği tam da burada ortaya çıkıyor.
Sovyet geçmişi neden önemli?
Rusya’yı diğer toplumlarla karşılaştırırken tarihsel arka planı da hesaba katmak gerekiyor.
Sovyet döneminde kadınların eğitim ve çalışma hayatına yoğun biçimde katılması, Batı’daki bazı geleneksel aile modellerinden farklı bir toplumsal yapı oluşturdu. Bu nedenle Rusya’da “kadın evde, erkek işte” şeklindeki klasik model hiçbir zaman bütün toplumsal gerçekliği açıklayamadı.
Bugünkü Rus kadınları hem çalışma hayatının içinde hem de aile sorumluluklarının merkezinde olabilir.
Bu durum bir tür “çift vardiya” ortaya çıkarabiliyor: ücretli iş + ücretsiz ev emeği.
Dolayısıyla Rusya örneğinde ataerkillik, kadının iş hayatından dışlanması şeklinde değil; kadının iş hayatına katılmasına rağmen ev içindeki sorumlulukların eşit oranda paylaşılmaması şeklinde daha görünür hale gelebiliyor.
Bu ayrım önemli.
Peki erkekler gerçekten daha “objektif”, kadınlar daha “duygusal” mı?
Verilere baktığımızda bu iddiayı desteklemek mümkün değil.
Hatta Levada Center’ın 2019 araştırması bunun tersine, toplumsal kalıpların kadın ve erkekleri nasıl farklı biçimde algıladığını gösteriyor. Katılımcıların %72’si erkekleri “çalışkan”, %40’ı “sorumlu” ve %40’ı “düşünceli/bakım veren” olarak nitelendirirken; kadınlarda en sık belirtilen özellikler %60 ile “bakım veren”, %50 ile “güzel” ve %45 ile “sadık” olmuş.
Levada
+1
Daha çarpıcı olanı, erkeklerin erkekleri “mantıklı” olarak değerlendirme oranı %29 iken kadınların erkekler için aynı değerlendirmeyi yapma oranı %19. Kadınların kadınları “çalışkan” olarak görme oranı %51 iken erkeklerin kadınlar için bu oranı %29.
Levada
Burada toplumsal algıların cinsiyetlere nasıl farklı özellikler yüklediğini görüyoruz.
Fakat “erkek mantıklıdır, kadın duygusaldır” sonucuna varmak yerine şu sonucu çıkarmak daha doğru:
Toplum, erkeklik ve kadınlık hakkında belirli özellikleri daha fazla ilişkilendiriyor.
Bu bir biyolojik kader değil; sosyal beklentilerin sonucu olabilir.
Benim değerlendirmem: Rusya “tam anlamıyla ataerkil” değil, fakat belirgin biçimde geleneksel cinsiyet kalıplarına sahip
Bütün verilere birlikte baktığımda Rusya’yı “tamamen ataerkil bir toplum” olarak tanımlamak bana fazla basit geliyor.
Kadınların eğitim seviyesi yüksek.
Kadınların iş gücündeki varlığı güçlü.
Yönetim pozisyonlarında kadınların oranı dikkat çekici.
Kadınlar ekonomik kararların dışında değil.
Buna karşılık ev içi emek dağılımında ciddi fark var.
Kadınların siyasi temsili düşük.
Çocuk bakımında geleneksel beklentiler devam ediyor.
Erkeklerin ekonomik sağlayıcı rolü hâlâ güçlü.
Dolayısıyla daha doğru tanım bana göre “ekonomik ve eğitim alanlarında modernleşmiş, aile ve siyasi güç alanlarında ise geleneksel normları önemli ölçüde koruyan karma bir toplumsal model” olur.
Üstelik genç kuşaklarda değişim işaretleri var. Levada Center, 18-39 yaş grubunda eşlerin aile ekonomisine eşit katkı sağlaması fikrinin daha fazla destek gördüğünü ve geleneksel aile rollerinin gençlerde daha az kabul gördüğünü belirtiyor.
Levada
Bu da Rusya’nın statik bir toplum olmadığını gösteriyor.
Asıl tartışma burada başlıyor
Bence bu konuya “Rus erkekleri kadınlara baskı yapıyor mu?” sorusuyla yaklaşmak yerine daha somut sorular sormak gerekiyor:
Bir kadın çalışıyor ama ev işlerinin çoğunu da yapıyorsa, bu aile gerçekten eşitlikçi midir?
Bir erkek ailesinin bütün ekonomik sorumluluğunu taşıyorsa, bu yalnızca erkek ayrıcalığı olarak mı görülmeli?
Kadınların parlamentoda %16 civarında temsil edilmesi ile yönetici pozisyonlarında %42 civarında bulunması arasındaki fark nasıl açıklanabilir?
Genç Ruslarla yaşlı Rusların aile ve cinsiyet rolleri konusundaki görüşleri neden bu kadar farklılaşıyor?
Bir toplumda kadınların eğitim ve istihdam düzeyi yüksek olduğu halde ev içi emek neden hâlâ eşit paylaşılmayabilir?
Ve belki de en önemlisi:
Ataerkillik yalnızca erkeklerin kadınlar üzerindeki gücü müdür, yoksa erkeklerin de belirli toplumsal rollere sıkıştırıldığı bir sistem midir?
Benim açımdan Rusya örneği bu son soruyu özellikle ilginç hale getiriyor. Çünkü aynı sistem kadınlara “bakım veren kişi” olma baskısı uygularken erkeklere de “geçimini sağlayan, güçlü ve sorumlu kişi” olma baskısı uygulayabiliyor.
Bu, kadınların ve erkeklerin aynı sorunları yaşadığı anlamına gelmez. Yaşanan yüklerin niteliği ve sonuçları farklı olabilir. Ancak toplumsal cinsiyet rollerini anlamak için her iki tarafın deneyimini de hesaba katmak gerekiyor.
Sonuç olarak Rusya’da ataerkil unsurlar açık biçimde mevcut. Fakat bunlar kadınların eğitimden, çalışma hayatından veya ekonomik yaşamdan tamamen dışlandığı klasik bir model şeklinde ortaya çıkmıyor. Daha çok ev içi emek, çocuk bakımı, ekonomik sağlayıcılık ve siyasi temsil gibi alanlarda geleneksel rollerin devam etmesi şeklinde görülüyor.
Bence Rusya’yı ilginç yapan da tam olarak bu çelişki: Kadın hem modern ekonomik hayatın güçlü bir parçası olabilir hem de geleneksel aile sorumluluklarının önemli bölümünü taşıyabilir. Erkek hem toplumsal güç avantajlarına sahip olabilir hem de “ailenin geçimini sağlama” beklentisinin ciddi baskısını yaşayabilir.
Sizce Rusya’daki bu tabloyu “ataerkillik” olarak adlandırmak doğru mu, yoksa daha çok geleneksel değerlerle modern ekonomik hayatın iç içe geçtiği bir toplum modeli mi söz konusu?
Kaynaklar: Dünya Bankası Gender Data Portal ve Russian Federation Gender Data Landscape; UN Women Data Hub – Russian Federation; Levada Center’ın 2019 ve 2022 tarihli toplumsal cinsiyet, aile rolleri ve ev içi iş bölümü araştırmaları; International Social Survey Programme (ISSP); ILOSTAT ve UNESCO verileri.
Levada
+5
data.unwomen.org
+5
World Bank Gender Data Portal
+5
Dünya Bankası verilerine göre 2025 yılında Rusya parlamentosundaki sandalyelerin yalnızca %16,4’ü kadınlara aitti. Buna karşılık kadınlar üst ve orta düzey yönetim pozisyonlarında yaklaşık %42 oranında temsil ediliyordu.
World Bank Gender Data Portal
Bu iki veri yan yana konulduğunda ilginç bir tablo çıkıyor:
Kadınların iş hayatındaki görünürlüğü, siyasi karar mekanizmalarındaki görünürlüklerinden çok daha yüksek.
Bu durum “Rusya tamamen ataerkildir” tezini tek başına kanıtlamaz; fakat erkeklerin siyasi güç alanlarında daha fazla temsil edildiğini gösteren önemli bir göstergedir.
Aynı zamanda kadınların ekonomik hayatta güçlü olması, ataerkilliğin her alanda aynı yoğunlukta yaşanmadığını da gösteriyor.
Belki de “Rusya ataerkil mi?” sorusundan ziyade şu soru daha açıklayıcı:
Rusya’da hangi alanlar daha geleneksel, hangi alanlar daha eşitlikçi?
Ekonomik hayat: görece karmaşık ve kadınların güçlü olduğu bir alan.
Ev içi emek: belirgin eşitsizliklerin bulunduğu alan.
Siyasi temsil: erkeklerin ağırlığının sürdüğü alan.
Eğitim: kadın ve erkeklerin oldukça yakın olduğu alan.
Aile içindeki ekonomik rol beklentisi: geleneksel erkeklik normlarının güçlü olduğu alan.
Bu şekilde bakıldığında çok daha gerçekçi bir tablo ortaya çıkıyor.
Geleneksel aile modeli tamamen ortadan kalkmış değil
Levada Center’ın 2022 araştırmasında katılımcıların üçte ikisi erkeklerin ve kadınların ev ve aileden eşit derecede sorumlu olması gerektiğini söylerken, yaklaşık dörtte biri erkeğin daha fazla sorumluluk taşıması gerektiğini düşünüyor. Kadının daha fazla sorumlu olması gerektiğini söyleyenlerin oranı ise yalnızca %7.
Levada
Bu veri oldukça önemli.
Çünkü toplumun büyük bölümünde “kadın evden sorumludur” fikri tek başına baskın görünmüyor.
Ancak çocuk sahibi olunduğunda geleneksel rol dağılımı yeniden güçleniyor. Aynı araştırmada %72’lik kesimin aileyi maddi olarak esas olarak babanın geçindirmesi gerektiğini düşünmesi bunun göstergesi.
Levada
Yani Rusya’daki model tamamen geleneksel değil; daha çok modernleşmiş ama geleneksel çekirdeğini koruyan bir aile modeli gibi görünüyor.
Kadın çalışıyor.
Kadın eğitim alıyor.
Kadın yönetici olabiliyor.
Kadın aile bütçesinde aktif rol üstlenebiliyor.
Ama çocuk doğduğunda “babanın para kazanması, annenin bakım vermesi” fikri yeniden güçleniyor.
Bence Rusya’daki ataerkilliğin en belirgin özelliği tam da burada ortaya çıkıyor.
Sovyet geçmişi neden önemli?
Rusya’yı diğer toplumlarla karşılaştırırken tarihsel arka planı da hesaba katmak gerekiyor.
Sovyet döneminde kadınların eğitim ve çalışma hayatına yoğun biçimde katılması, Batı’daki bazı geleneksel aile modellerinden farklı bir toplumsal yapı oluşturdu. Bu nedenle Rusya’da “kadın evde, erkek işte” şeklindeki klasik model hiçbir zaman bütün toplumsal gerçekliği açıklayamadı.
Bugünkü Rus kadınları hem çalışma hayatının içinde hem de aile sorumluluklarının merkezinde olabilir.
Bu durum bir tür “çift vardiya” ortaya çıkarabiliyor: ücretli iş + ücretsiz ev emeği.
Dolayısıyla Rusya örneğinde ataerkillik, kadının iş hayatından dışlanması şeklinde değil; kadının iş hayatına katılmasına rağmen ev içindeki sorumlulukların eşit oranda paylaşılmaması şeklinde daha görünür hale gelebiliyor.
Bu ayrım önemli.
Peki erkekler gerçekten daha “objektif”, kadınlar daha “duygusal” mı?
Verilere baktığımızda bu iddiayı desteklemek mümkün değil.
Hatta Levada Center’ın 2019 araştırması bunun tersine, toplumsal kalıpların kadın ve erkekleri nasıl farklı biçimde algıladığını gösteriyor. Katılımcıların %72’si erkekleri “çalışkan”, %40’ı “sorumlu” ve %40’ı “düşünceli/bakım veren” olarak nitelendirirken; kadınlarda en sık belirtilen özellikler %60 ile “bakım veren”, %50 ile “güzel” ve %45 ile “sadık” olmuş.
Levada
+1
Daha çarpıcı olanı, erkeklerin erkekleri “mantıklı” olarak değerlendirme oranı %29 iken kadınların erkekler için aynı değerlendirmeyi yapma oranı %19. Kadınların kadınları “çalışkan” olarak görme oranı %51 iken erkeklerin kadınlar için bu oranı %29.
Levada
Burada toplumsal algıların cinsiyetlere nasıl farklı özellikler yüklediğini görüyoruz.
Fakat “erkek mantıklıdır, kadın duygusaldır” sonucuna varmak yerine şu sonucu çıkarmak daha doğru:
Toplum, erkeklik ve kadınlık hakkında belirli özellikleri daha fazla ilişkilendiriyor.
Bu bir biyolojik kader değil; sosyal beklentilerin sonucu olabilir.
Benim değerlendirmem: Rusya “tam anlamıyla ataerkil” değil, fakat belirgin biçimde geleneksel cinsiyet kalıplarına sahip
Bütün verilere birlikte baktığımda Rusya’yı “tamamen ataerkil bir toplum” olarak tanımlamak bana fazla basit geliyor.
Kadınların eğitim seviyesi yüksek.
Kadınların iş gücündeki varlığı güçlü.
Yönetim pozisyonlarında kadınların oranı dikkat çekici.
Kadınlar ekonomik kararların dışında değil.
Buna karşılık ev içi emek dağılımında ciddi fark var.
Kadınların siyasi temsili düşük.
Çocuk bakımında geleneksel beklentiler devam ediyor.
Erkeklerin ekonomik sağlayıcı rolü hâlâ güçlü.
Dolayısıyla daha doğru tanım bana göre “ekonomik ve eğitim alanlarında modernleşmiş, aile ve siyasi güç alanlarında ise geleneksel normları önemli ölçüde koruyan karma bir toplumsal model” olur.
Üstelik genç kuşaklarda değişim işaretleri var. Levada Center, 18-39 yaş grubunda eşlerin aile ekonomisine eşit katkı sağlaması fikrinin daha fazla destek gördüğünü ve geleneksel aile rollerinin gençlerde daha az kabul gördüğünü belirtiyor.
Levada
Bu da Rusya’nın statik bir toplum olmadığını gösteriyor.
Asıl tartışma burada başlıyor
Bence bu konuya “Rus erkekleri kadınlara baskı yapıyor mu?” sorusuyla yaklaşmak yerine daha somut sorular sormak gerekiyor:
Bir kadın çalışıyor ama ev işlerinin çoğunu da yapıyorsa, bu aile gerçekten eşitlikçi midir?
Bir erkek ailesinin bütün ekonomik sorumluluğunu taşıyorsa, bu yalnızca erkek ayrıcalığı olarak mı görülmeli?
Kadınların parlamentoda %16 civarında temsil edilmesi ile yönetici pozisyonlarında %42 civarında bulunması arasındaki fark nasıl açıklanabilir?
Genç Ruslarla yaşlı Rusların aile ve cinsiyet rolleri konusundaki görüşleri neden bu kadar farklılaşıyor?
Bir toplumda kadınların eğitim ve istihdam düzeyi yüksek olduğu halde ev içi emek neden hâlâ eşit paylaşılmayabilir?
Ve belki de en önemlisi:
Ataerkillik yalnızca erkeklerin kadınlar üzerindeki gücü müdür, yoksa erkeklerin de belirli toplumsal rollere sıkıştırıldığı bir sistem midir?
Benim açımdan Rusya örneği bu son soruyu özellikle ilginç hale getiriyor. Çünkü aynı sistem kadınlara “bakım veren kişi” olma baskısı uygularken erkeklere de “geçimini sağlayan, güçlü ve sorumlu kişi” olma baskısı uygulayabiliyor.
Bu, kadınların ve erkeklerin aynı sorunları yaşadığı anlamına gelmez. Yaşanan yüklerin niteliği ve sonuçları farklı olabilir. Ancak toplumsal cinsiyet rollerini anlamak için her iki tarafın deneyimini de hesaba katmak gerekiyor.
Sonuç olarak Rusya’da ataerkil unsurlar açık biçimde mevcut. Fakat bunlar kadınların eğitimden, çalışma hayatından veya ekonomik yaşamdan tamamen dışlandığı klasik bir model şeklinde ortaya çıkmıyor. Daha çok ev içi emek, çocuk bakımı, ekonomik sağlayıcılık ve siyasi temsil gibi alanlarda geleneksel rollerin devam etmesi şeklinde görülüyor.
Bence Rusya’yı ilginç yapan da tam olarak bu çelişki: Kadın hem modern ekonomik hayatın güçlü bir parçası olabilir hem de geleneksel aile sorumluluklarının önemli bölümünü taşıyabilir. Erkek hem toplumsal güç avantajlarına sahip olabilir hem de “ailenin geçimini sağlama” beklentisinin ciddi baskısını yaşayabilir.
Sizce Rusya’daki bu tabloyu “ataerkillik” olarak adlandırmak doğru mu, yoksa daha çok geleneksel değerlerle modern ekonomik hayatın iç içe geçtiği bir toplum modeli mi söz konusu?
Kaynaklar: Dünya Bankası Gender Data Portal ve Russian Federation Gender Data Landscape; UN Women Data Hub – Russian Federation; Levada Center’ın 2019 ve 2022 tarihli toplumsal cinsiyet, aile rolleri ve ev içi iş bölümü araştırmaları; International Social Survey Programme (ISSP); ILOSTAT ve UNESCO verileri.
Levada
+5
data.unwomen.org
+5
World Bank Gender Data Portal
+5